یاساکانی کاری لاوەکی (bisyssla): کاری تایبەت بۆ مامۆستا و پەرستار
دەتەوێت لە کاتی مامۆستایەتی یان کارکردن لە تەندروستیدا کارێکی لاوەکیت هەبێت؟ یاساکانی bisyssla لە سوید چی دەڵێن، خاوەنکار چی قەدەغە دەکات و چۆن بپرسیت.
کاری لاوەکی (bisyssla) هەر کار، ئەرک یان چالاکییەکی بازرگانییە کە لە تەنیشت کارە سەرەکییەکەتدا هەتە. لە کارەکانی کەرتی گشتیی سوید، خاوەنکارەکەت دەبێت ڕێگە لەو کارە لاوەکییانە بگرێت کە متمانە بە بێلایەنیت لاواز دەکەن، و دەتوانێت ئەوانەش قەدەغە بکات کە ڕێگر دەبن لە کارەکەت یان کێبڕکێ لەگەڵ خاوەنکاردا دەکەن. زۆربەی ئەو کارە لاوەکییانەی هیچ پەیوەندییان بە کارەکەتەوە نییە ڕێگەپێدراون. سەرەتا بپرسە.
پێش ئەوەی هیچ شتێک بکەم، یەک گفتوگۆم لەگەڵ بەڕێوەبەرەکەم کرد. چەند ڕۆژێک لە مێشکمدا ڕاهێنانم لەسەری کردبوو. زۆر کەمتر لەوە ترسناک بوو کە چاوەڕێم دەکرد، و ئارامییەکی پێبەخشیم کە تا ئێستاش هەمە. ئەم وتارە بۆ تۆیە ئەگەر مامۆستا، یاریدەدەری پەرستار، پەرستار یان هەر کەسێکی تریت کە دەتەوێت شتێک بنیات بنێیت بێ ئەوەی ئەو کارەی هەتە بخەیتە مەترسییەوە.
ئەمە زانیارییەکی گشتییە، نەک ڕاوێژی یاسایی. یاساکانی خاوەنکارەکەت و ڕێککەوتننامەی بەکۆمەڵەکەت بڕیار دەدەن چی بۆ تۆ دەگونجێت.
کاری لاوەکی (bisyssla) چییە؟
کاری لاوەکی (bisyssla) بریتییە لە هەر دامەزراندن، ئەرک یان چالاکییەکی بازرگانی کە لە تەنیشت کارە سەرەکییەکەتدا هەتە و بەشێک نییە لە ژیانی تایبەتیت. بەڕێوەبردنی enskild firma (کۆمپانیای تاکەکەسی)، فرۆشتنی بەرهەم لەسەر کۆمیسیۆن یان کاری زیادە لە شوێنێکی تر، هەموویان دەژمێردرێن.
ئەو شتانەی بە شێوەیەکی ئاسایی کاری لاوەکی نین: چاودێریکردنی خێزانەکەت، خولیای بێ داهات، یان ئەندامبوون لە کۆمەڵەیەکدا. هەر کە بە ڕێکی لە شتێکەوە پارە پەیدا دەکەیت، وا دابنێ کە کاری لاوەکییە و بەو شێوەیە مامەڵەی لەگەڵ بکە.
خاوەنکارانی گشتی دەتوانن چ کارێکی لاوەکی قەدەغە بکەن؟
سێ جۆر کاری لاوەکی هەن کە خاوەنکارێکی گشتی دەتوانێت ڕایانبگرێت. یەکێکیان لە یاساوە دێت، و دووانیان لە ڕێککەوتننامە بەکۆمەڵەکانەوە.
| جۆر | مانای چییە | یاساکە لە کوێوە دێت |
|---|---|---|
| زیانبەخش بۆ متمانە (förtroendeskadlig) | دەتوانێت وا بکات خەڵک گومان لە بێلایەنیت لە کاردا بکەن یان زیان بە ناوبانگی خاوەنکار بگەیەنێت | 7 § LOA، یاسای دامەزراندنی گشتی |
| ڕێگر لە کار (arbetshindrande) | ئەوەندە کات یان وزە دەبات کە کارەکەت زیانی پێدەگات | ڕێککەوتننامە بەکۆمەڵەکان |
| کێبڕکێکار (konkurrerande) | کێبڕکێ لەگەڵ چالاکییەکانی خاوەنکارەکەتدا دەکات | ڕێککەوتننامە بەکۆمەڵەکان |
7 § LOA دەڵێت کارمەندێکی کەرتی گشتی نابێت کار، ئەرک یان چالاکییەکی هەبێت کە متمانە بە بێلایەنیی خۆی یان هاوکارێکی لاواز بکات، یان زیان بە ناوبانگی دامەزراوەکە بگەیەنێت. ئەمە کارمەندانی دەوڵەت، شارەوانییەکان و هەرێمەکان دەگرێتەوە. خاوەنکار هەروەها بەپێی 7 a § LOA ئەرکی ئەوەی لەسەرە کە کارمەندان ئاگادار بکاتەوە چ جۆرە کارێکی لاوەکی ڕێگەپێدراو نییە.
بۆ کارمەندانی دەوڵەت، ڕێنمایی Arbetsgivarverket دەربارەی bisysslor یاساکان بە باشی ڕوون دەکاتەوە. بۆ شارەوانی و هەرێمەکان، یاساکانی کاری لاوەکیی ڕێگر لە کار و کێبڕکێکار لە ڕێککەوتننامە بەکۆمەڵەکەدان، و بەشی سەرچاوە مرۆییەکانت (HR) دەتوانێت سیاسەتە ناوخۆییەکەت پیشان بدات.
ئەگەر بۆ خاوەنکارێکی تایبەت کار دەکەیت، LOA ناتگرێتەوە، بەڵام هێشتا ئەرکی دڵسۆزیت بەرامبەر خاوەنکارەکەت هەیە، و لەوانەیە گرێبەستەکەت یان ڕێککەوتننامە بەکۆمەڵەکەت یاسای خۆیان هەبێت.
ئەمە بۆ مامۆستایان و کارمەندانی تەندروستی مانای چییە؟
بۆ مامۆستایان و کارمەندانی تەندروستی گەورەترین مەترسی تێکەڵکردنی ڕۆڵەکانە. کارە لاوەکییەکەت هەرگیز نابێت بگاتە ئەو کەسانەی لە ڕێگەی کارەکەتەوە دەیانبینیت.
چەند نموونەیەک لەوەی دەکرێت ببێتە کێشە:
- مامۆستایەک کە بەرهەم بە دایک و باوکی قوتابییەکانی پۆلەکەی دەفرۆشێت.
- یاریدەدەری پەرستارێک کە بەرهەم بۆ نەخۆشەکان یان کەسوکاریان پێشنیار دەکات.
- یاریدەدەری ددانپزیشکێک کە بەرهەمی چاودێریی ددان بە شێوەیەک دەفرۆشێت کە کێبڕکێ لەگەڵ کلینیکەکەدا بکات.
- ئەوەندە ئێوارە کار بکەیت کە بە ماندوویی بگەیتە سەر کار.
و ئەوەی زۆرجار کێشەی نییە: کارێکی لاوەکی لەگەڵ بەرهەمێک کە هیچ پەیوەندیی بە خاوەنکارەکەتەوە نییە، لە کاتی بەتاڵیتدا، لەگەڵ کڕیارانێک کە هیچ پەیوەندییەکیان بە کارەکەتەوە نییە.
کاتێک لە کلینیکی ددان کارم دەکرد، ئەم سنوورە بۆ من زۆر ڕوون بوو. کارەکەی خۆم هەرگیز نەهاتە ناو کلینیکەکەوە، نە لەگەڵ نەخۆشەکان و نە لەگەڵ هاوکاران.
پێویستە کارە لاوەکییەکەم ڕابگەیەنم؟
ئەگەر خاوەنکارەکەت پرسیاری کرد، هەمیشە دەبێت دەربارەی کارە لاوەکییەکانت پێی بڵێیت. زۆرێک لە خاوەنکارانی گشتی داوا لە کارمەندان دەکەن هەموو ساڵێک کاری لاوەکی ڕابگەیەنن، و هەندێک پۆست، وەک بەڕێوەبەران، دەبێت بە دەستپێشخەریی خۆیان ڕایبگەیەنن.
تەنانەت کاتێک ناچار نیت ڕایبگەیەنیت، پێشنیار دەکەم زوو بە خاوەنکارەکەتی بڵێیت. ئەمە دەتپارێزێت. ئەگەر دواتر کەسێک پرسیاری کرد، دەتوانیت پیشانی بدەیت کە هەر لە ڕۆژی یەکەمەوە ئاشکرا بوویت.
ئەوەی باسی بکەیت:
- کارەکە چییە و چی دەفرۆشیت.
- کە لە کاتی بەتاڵیتدا دەیکەیت.
- کە شت بە هاوکاران، نەخۆشەکان، قوتابییەکان یان خێزانەکانیان نافرۆشیت و ڕایان ناکێشیت.
- نزیکەی چەند کاتی دەوێت، تاکو ببینن کاریگەری لەسەر کارەکەت نییە.
ئەگەر کۆمپانیاش تۆمار دەکەیت، ڕێنماییەکەم دەربارەی دەستپێکردنی کاری لاوەکی لە سوید بە FA-skatt بخوێنەوە. تۆمارکردنی کۆمپانیا گشتییە، بۆیە ئاشکرابوون لەگەڵ خاوەنکارەکەت بە هەر حاڵ ژیرانەیە.
چۆن لەگەڵ بەڕێوەبەرەکەمدا باسی بکەم؟
کورت، واقیعی و ئارام بیهێڵەوە. داوای لێبوردن ناکەیت. ئاگاداری دەکەیتەوە و پرسیارێک دەکەیت.
شتێکی لەم جۆرە بۆ من کاری کرد:
«کارێکی بچووکی لاوەکیم دەست پێکردووە، لە کاتی بەتاڵی خۆمدا. بە هیچ شێوەیەک پەیوەندیی بە کارەکەمانەوە نییە، و هەرگیز شت بە هاوکاران یان نەخۆشەکان نافرۆشم. دەمەوێت ئاشکرا بم و دڵنیا ببمەوە کە لەگەڵ یاساکانمان دەربارەی کاری لاوەکی گونجاوە. پێویستت بە هیچ شتێک هەیە لە منەوە؟»
دواتر گوێ بگرە. ئەگەر بەڕێوەبەرەکەت پێویستی بوو لەگەڵ HR بیپشکنێت، ئەوە ئاساییە. داوا بکە وەڵامەکە بە نووسراو وەربگریت، بۆ نموونە بە ئیمەیڵ، و هەڵیبگرە.
ئەگەر وەڵامەکە نا بوو، بپرسە بۆچی، و لەسەر کام یاسا بنیات نراوە. هەندێک جار گۆڕانکارییەکی بچووک دەیکاتە شتێکی پەسەندکراو، وەک گۆڕینی ئەو بەرهەمەی سەرنجی دەخەیتە سەر یان ئەوەی کڕیارەکانت کێن.
چۆن کارەکەم و کارە تایبەتەکەم لێک جیا بکەمەوە؟
لە ڕووی کات، شوێن و کەسەوە جیایان بکەرەوە. ئەمە کارەکەت، هاوکارەکانت و کارە تایبەتەکەت دەپارێزێت.
- کات. هەرگیز لە کاتژمێرەکانی کاردا کار لەسەر کارەکەی خۆت مەکە، پشووەکانی شوێنی کاریش لەوانە.
- ئامێر. مۆبایلی کار، ئیمەیڵی کار یان کۆمپیوتەری کار بەکارمەهێنە.
- کەسەکان. شت بە هاوکاران، نەخۆشەکان، قوتابییەکان یان خێزانەکانیان مەفرۆشە و ڕایان مەکێشە. تەنانەت ئەگەر خۆشیان یەکەم جار پرسیاریان کرد.
- وزە. ئەگەر کارەکە دەستی کرد بە کاریگەریکردن لەسەر خەوەکەت یان کارەکەت، هێواشتر بڕۆ.
- تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان. لە پۆستەکانی کارەکەتدا ناوی خاوەنکارەکەت مەهێنە، و ناونیشانی کارەکەت بۆ دروستکردنی متمانە بەکارمەهێنە.
زۆرێک لە ئافرەتانی کۆمەڵگاکەمان لە قوتابخانە و تەندروستیدا کار دەکەن، و ئەمە یەکێکە لە یەکەم ئەو شتانەی باسی دەکەین. فریدا، مامۆستا و دایکی سێ منداڵ، کارەکەی لە ماڵەوە و لە تەنیشت مامۆستایەتییەکەیدا بنیات دەنێت. سەرکەوتووە چونکە ئەو دوو جیهانە هەرگیز بەر یەک ناکەون.
لە وێبینارە بێبەرامبەرەکەدا زیاتر باسی ئەوە دەکەم کە ئەمە لە هەفتەیەکی ڕاستەقینەدا چۆن دەردەکەوێت، دەستپێکردن چی لەخۆ دەگرێت و چی دەتوانیت بە خاوەنکارەکەت بڵێیت. هەروەها بە ئاشکرا ڕوونی دەکەمەوە پلانی پاداشتەکە چۆن کار دەکات، تاکو بە وردی بزانیت دەربارەی چی قسەیان لەگەڵ دەکەیت.
کارەکەت لە پێش هەموو شتێکەوەیە
کارێکی لاوەکی هەرگیز نابێت کارە سەرەکییەکەت بخاتە مەترسییەوە. زوو بپرسە، شتەکان لێک جیا ڕابگرە و وەڵامەکان بە نووسراو وەربگرە.
ئەمە بۆ هەموو کەسێک نییە، و ئەوە هیچ کێشە نییە. ئەگەر خاوەنکارەکەت گوتی نا، یان ئەگەر گفتوگۆکە پیشانی دایت کە ئێستا کاتی گونجاو نییە، ئەوە وەڵامێکی ڕوونە، نەک شکست.
پرسیارە باوەکان
ئایا شارەوانی یان هەرێم دەتوانێت کارە لاوەکییەکەم قەدەغە بکات؟
بەڵێ، لە هەندێک حاڵەتدا. خاوەنکاری گشتی دەبێت ڕێگە لەو کارە لاوەکییانە بگرێت کە متمانە بە بێلایەنیی تۆ لاواز دەکەن، و دەتوانێت ئەو کارە لاوەکییانەش قەدەغە بکات کە ڕێگر دەبن لە کارەکەت یان کێبڕکێ لەگەڵ چالاکییەکانی خاوەنکاردا دەکەن. کارێکی لاوەکی کە هیچ پەیوەندیی بە کارەکەتەوە نییە و کاریگەری لەسەر کارەکەت نییە، زۆرجار ڕێگەپێدراوە.
کاری لاوەکیی کێبڕکێکار چییە؟
کاری لاوەکیی کێبڕکێکار ئەوەیە کە هەمان جۆری خزمەتگوزاری یان بەرهەمی خاوەنکارەکەت پێشکەش دەکەیت، بۆ نموونە یاریدەدەری ددانپزیشکێک کە بە تایبەتی چارەسەری ددان دەفرۆشێت. فرۆشتنی بەرهەمێک کە هیچ پەیوەندیی بە کاری خاوەنکارەکەتەوە نییە زۆرجار کێبڕکێ نییە، بەڵام بۆ دڵنیابوون لە خاوەنکارەکەت بپرسە.
دەتوانم لە شوێنی کار باسی کارەکەی خۆم بکەم؟
نەخێر. کارەکەت بە تەواوی لە دەرەوەی شوێنی کار ڕابگرە. هەرگیز شت بە هاوکاران، نەخۆشەکان، قوتابییەکان یان خێزانەکانیان مەفرۆشە و ڕایان مەکێشە بۆ کارەکەت، و کاتی کار، ئیمەیڵی کار یان ئامێرەکانی کار بۆ کارەکەت بەکارمەهێنە.
پێویستە کارە لاوەکییەکەم بە خاوەنکارەکەم ڕابگەیەنم؟
پشت بە خاوەنکارەکەت و ڕێککەوتننامەی بەکۆمەڵەکەت دەبەستێت. زۆرێک لە خاوەنکارانی گشتی داوا دەکەن کاری لاوەکی ڕابگەیەنیت، و ئەگەر خاوەنکارەکەت پرسیاری کرد هەمیشە دەبێت وەڵام بدەیتەوە. ئاشکرابوون لە سەرەتاوە سەلامەتترین هەڵبژاردەیە.